มีปัญหาเกี่ยวกับคดีติดต่อน้าสิด ทนายพงศ์รัตน์ รัตนพงศ์ น.บ.ท. 64
โทร (091 8713937) หรือ อีเมล์ pongrut.ku40@gmail.com นะครับ
ป.พ.พ. มาตรา 241 ผู้ใดเป็นผู้ครองทรัพย์สินของผู้อื่น และมีหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ตนเกี่ยวด้วยทรัพย์สินซึ่งครองนั้นไซร้ ท่านว่าผู้นั้นจะยึดหน่วงทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้ชำระหนี้ก็ได้ แต่ความที่กล่าวนี้ท่านมิให้ใช้บังคับ เมื่อหนี้นั้นยังไม่ถึงกำหนด อนึ่งบทบัญญัติในวรรคก่อนนี้ ท่านมิให้ใช้บังคับ ถ้าการที่เข้าครอบครองนั้นเริ่มมาแต่ทำการอันใดอันหนึ่งซึ่งไม่ชอบด้วยกฎหมาย
ทนาย ปิยะอัมพร สุกแก้ว (061 5619514) สืบค้นแล้ว มีหลักกฎหมาย ดังนี้
หลักเกณฑ์ ผู้ครองทรัพย์สินของผู้อื่น และมีหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ตนเกี่ยวกับทรัพย์สินที่ครองนั้น ผู้นั้นจะยึดหน่วงทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้ชำระหนี้ก็ได้ เว้นแต่หนี้นั้นยังไม่ถึงกำหนด (มาตรา 241)
1. การก่อให้เกิดสิทธิยึดหน่วงต้องเป็นการครองทรัพย์สินของผู้อื่น ดังนี้ เงินค่าจ้างที่นายจ้างค้างชำระแก่ลูกจ้าง ไม่ใช่ทรัพย์สินของลูกจ้างที่นายจ้างครอบครองอยู่ นายจ้างจึงไม่มีสิทธิยึดหน่วงค่าจ้าง ดูฎีกาที่ 4993/2552
ฎีกาที่ 4993/2552 จำเลยค้างชำระค่าจ้างโจทก์ และมีความเสียหายที่โจทก์ต้องรับผิดชอบต่อจำเลยตามสัญญาจ้าง เงินจำนวนดังกล่าวไม่ใช่ทรัพย์สินของโจทก์ที่จำเลยครอบครองอยู่ตามความใน ป.พ.พ.มาตรา 241 จำเลยจึงไม่มีสิทธิยึดหน่วงไว้
2. สัญญาจะซื้อจะขายที่ดินซึ่งผู้ซื้อได้ชำระราคาครบถ้วนแล้ว และผู้ขายได้ส่งมอบการครอบครองที่ดินให้แก่ผู้ซื้อแล้วแต่ยังไม่ได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ให้ผู้ซื้อ ถือว่าผู้ขายมีหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่ผู้ซื้อเกี่ยวด้วยที่ดินที่ซื้อขาย ผู้ซื้อย่อมมีสิทธิยึดหน่วงที่ดินนั้นเพื่อบังคับผู้ขายไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ แม้หนี้ตามสัญญาจะซื้อขายจะขาดอายุความ 10 ปี ตามมาตรา 193/30 แล้ว ผู้ซื้อก็มีสิทธิฟ้องบังคับให้ผู้ขายจดทะเบียนโอนได้ตามมาตรา 193/27 ดูฎีกาที่ 6230/2556 และมีฎีกาที่ 6531/2546 วินิจฉัยว่าผู้ขายได้รับเงินมัดจำไว้แล้ว ทั้งได้ส่งมอบที่ดินพิพาทให้ผู้ซื้อเข้าครอบครอง ผู้ซื้อก็ย่อมมีสิทธิยึดหน่วงที่ดินพิพาทไว้จนกว่าจะได้รับโอนกรรมสิทธิ์ตาม ป.พ.พ.มาตรา 241 มีสิทธิฟ้องบังคับให้จำเลยที่ 1 ไปจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทแก่โจทก์ได้
ฎีกาที่ 6230/2556 โจทก์และจำเลยทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทแล้วโจทก์ชำระราคาที่ดินพิพาทแก่จำเลยครบถ้วน และจำเลยส่งมอบการครอบครองที่ดินพิพาทให้แก่โจทก์ ทั้งโจทก์ก็ได้เข้าครอบครองที่ดินพิพาททำประโยชน์ในที่ดินตลอดมา เพียงแต่ยังมิได้จดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทแก่โจทก์ จำเลยยังมีหนี้ที่จะต้องชำระแก่โจทก์คือการจดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทซึ่งเป็นหนี้อันเป็นคุณประโยชน์แก่โจทก์เกี่ยวด้วยที่ดินพิพาทซึ่งครองอยู่นั้น โจทก์จะยึดหน่วงที่ดินพิพาทไว้จนกว่าจำเลยจะจดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทแก่โจทก์ โจทก์จึงเป็นผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงที่ดินพิพาทตาม ป.พ.พ.มาตรา 241 แม้คดีโจทก์ตามสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทจะขาดอายุความตามมาตรา 193/30 ประกอบมาตรา 193/9 ก็ตาม แต่การที่โจทก์เป็นผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงเหนือที่ดินพิพาทของจำเลย โจทก์ยังคงมีสิทธิบังคับชำระหนี้โดยเรียกให้จำเลยจดทะเบียนโอนที่ดินพิพาทซึ่งโจทก์ยึดถือไว้ได้ตามมาตรา 193/27
3. ข้อสังเกต สิทธิของผู้ทรงสิทธิยึดหน่วง นอกจากมีสิทธิยึดหน่วงทรัพย์สินนั้นไว้จนกว่าจะได้ชำระหนี้ตามมาตรา 241 แล้ว ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงยังมีสิทธิบังคับชำระหนี้จากทรัพย์สินที่ยึดหน่วงนั้น แม้สิทธิเรียกร้องหนี้ประธานจะขาดอายุความแล้วก็ตามตามมาตรา 193/27 ดังฎีกาที่ 6230/2556 , 4793/2546 ข้างต้น กรณีเช่นนี้แม้ผู้จะขายได้ตายมาเกิน 1 ปีแล้ว ผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงก็มีสิทธิฟ้องทายาทบังคับชำระหนี้ได้ ดูฎีกาที่ 3837/2545
ฎีกาที่ 3837/2545 โจทก์ทำสัญญาจะซื้อจะขายที่ดินพิพาทจากจำเลย โดยชำระราคาให้บางส่วนแล้ว ส่วนที่เหลือจะชำระในวันจดทะเบียนโอน จำเลยส่งมอบให้โจทก์ครอบครองที่ดินพิพาทโดยอาศัยสิทธิตามสัญญาจะซื้อจะขาย โจทก์จึงชอบที่จะยึดหน่วงที่ดินพิพาทไว้ได้จนกว่าจำเลยจะได้จดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์แก่โจทก์ตาม ป.พ.พ.มาตรา 241 แม้จะเกินกว่า 10 ปี ซึ่งขาดอายุความแล้วก็ตาม แต่ตาม ป.พ.พ.มาตรา 193/27 ระบุไว้ว่าแม้สิทธิเรียกร้องส่วนที่เป็นประธานขาดอายุความ โจทก์ในฐานะผู้ทรงสิทธิยึดหน่วงก็ยังคงมีสิทธิบังคับให้จำเลยจดทะเบียนโอนกรรมสิทธิ์ที่ดินพิพาทให้แก่ตนพร้อมรับเงินส่วนที่เหลือจากโจทก์ไป
4. สัญญาซื้อขายตกเป็นโมฆะ ผู้ซื้อไม่มีสิทธิยึดหน่วงที่ดินไว้สำหรับเงินราคาที่ตนชำระผู้ขาย (ฎีกาที่ 818/2491)
5. กรณีลูกหนี้เพียงมอบโฉนดที่ดินให้เจ้าหนี้ยึดถือไว้เป็นประกันหนี้เงินกู้ ไม่ใช่สิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินเพราะหนี้เงินกู้มิได้เป็นหนี้ที่เป็นคุณเกี่ยวด้วยโฉนดที่ยึดถือไว้ ดูฎีกาที่ 6121/2559 , 14329/2553 แต่กรณีผู้จำนองมอบโฉนดที่ดินให้ผู้รับจำนองยึดถือไว้ ถือว่าหนี้จำนองเป็นคุณเกี่ยวด้วยโฉนดที่ดิน ผู้รับจำนองจึงมีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินไว้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้ เมื่อผู้จำนองชำระหนี้ครบถ้วนแล้ว ผู้รับจำนองต้องคืนโฉนดที่ดินแก่ผู้จำนอง (ฎ. 177/2521)
ฎีกาที่ 6121/2559 จำเลยครอบครองโฉนดที่ดินพิพาทโดยผู้ตายซึ่งเป็นลูกหนี้เงินกู้มอบให้ยึดถือไว้เป็นประกันหนี้เงินกู้จนกว่าจำเลยจะได้รับชำระหนี้คืนโดยอาศัยข้อตกลงในหนังสือสัญญากู้เงินนั้น หนี้ที่จำเลยมีเป็นเพียงหนี้เงินกู้ที่จำเลยจะได้รับหนี้คืน หาได้เป็นคุณแก่จำเลยเกี่ยวด้วยโฉนดที่ดินนั้นไม่ จำเลยไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินพิพาทตาม ป.พ.พ.มาตรา 241
ฎีกาที่ 14329/2553 โจทก์เป็นผู้ครอบครองโฉนดที่ดินพิพาทก็โดยจำเลยที่ 1 ผู้เป็นลูกหนี้เงินกู้ให้ยึดถือเป็นประกันเงินกู้ตามหนังสือสัญญากู้เงิน โจทก์จึงมีสิทธิยึดถือโฉนดที่ดินพิพาทไว้เป็นประกันการชำระหนี้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้เงินกู้คืน แต่สิทธิยึดถือโฉนดที่ดินดังกล่าวเป็นเพียงบุคคลสิทธิบังคับกันได้ระหว่างคู่สัญญา ไม่สามารถใช้ยันบุคคลอื่นได้ ส่วนผู้ร้องทั้งสามซื้อและจดทะเบียนรับโอนที่ดินพิพาทพร้อมสิ่งปลูกสร้างจากจำเลยที่ 1 ตั้งแต่ก่อนที่โจทก์จะฟ้องเรียกหนี้เงินกู้คืนจากจำเลยที่ 1 โดยได้มีการทำนิติกรรมซื้อขายเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานที่ดิน นิติกรรมดังกล่าวจึงมีผลสมบูรณ์ตาม ป.พ.พ.มาตรา 1299 วรรคหนึ่ง การบังคับคดีแก่ทรัพย์สินของจำเลยที่ 1 ซึ่งเป็นลูกหนี้ตามคำพิพากษาย่อมไม่อาจกระทบกระทั่งถึงสิทธิของผู้ร้องทั้งสามซึ่งมีอยู่เหนือทรัพย์พิพาทได้ตาม ป.วิ.พ.มาตรา 287 (เดิม) โจทก์ไม่มีสิทธิยึดทรัพย์พิพาทเพื่อชำระหนี้ตามคำพิพากษา
6. กรณีลูกหนี้กู้ยืมเงินและมอบโฉนดที่ดินให้เจ้าหนี้ยึดถือไว้เป็นประกันหนี้เงินกู้ แม้เจ้าหนี้ไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดินก็ตาม แต่ข้อตกลงดังกล่าวบังคับกันได้ในฐานบุคคลสิทธิเจ้าหนี้จึงมีสิทธิยึดโฉนดที่ดินไว้จนกว่าจะได้รับชำระหนี้ครบถ้วน หากลูกหนี้ยังไม่ชำระหนี้ก็จะเรียกโฉนดที่ดินคืนไม่ได้ (ฎ.14329/2553 , 416/2520) อย่างไรก็ดี หากการกู้ยืมเงินที่ไม่มีหลักฐานเป็นหนังสืออันไม่อาจฟ้องร้องบังคับคดีกันได้ ผู้ให้กู้ไม่มีสิทธิยึดโฉนดที่ดินของผู้กู้ไว้ต้องคืนให้แก่ผู้กู้ไป ดูฎีกาที่ 3874/2549 หรือหนี้เงินกู้นั้นขาดอายุความแล้วเจ้าหนี้ย่อมไม่อาจยึดโฉนดที่ดินไว้ได้ ต้องคืนให้แก่ลูกหนี้ (ฎ.229/2522 (ประชุมใหญ่)
ฎีกาที่ 3874/2549 เมื่อการกู้ยืมเงินไม่มีหลักฐานแห่งการกู้ยืมเป็นหนังสือ จำเลยจึงไม่อาจอ้างการกู้ยืมเงินขึ้นต่อสู้โจทก์เพื่อยึดถือโฉนดที่ดินของโจทก์ไว้ได้ และการที่โจทก์ กับ ร. ตกลงโอนที่ดินให้แก่จำเลยเป็นการตีใช้หนี้ โดยจำเลยจะต้องชำระเงินเพิ่มให้แก่โจทก์กับ ร. อีกจำนวนหนึ่ง เห็นได้ว่าจำนวนเงินที่จำเลยต้องชำระเพิ่มนั้นเป็นสาระสำคัญที่จะต้องตกลงกัน แต่จำเลยก็ยังไม่มีการตกลงกันในรายละเอียดว่าจำเลยจะต้องชำระเงินให้โจทก์กับ ร. เป็นจำนวนเท่าใด จึงนับว่ายังมิได้มีสัญญาต่อกันตาม ป.พ.พ.มาตรา 366 วรรคหนึ่ง จำเลยจึงไม่มีสิทธิที่จะยึดหน่วงโฉนดที่ดินของโจทก์ไว้ได้
7. ข้อสังเกต กรณีโอนที่ดินตีใช้หนี้และมอบโฉนดที่ดินให้แก่ผู้ให้กู้ไว้ ถือว่าสัญญาโอนที่ดินตีใช้หนี้เป็นหนี้ที่เป็นคุณเกี่ยวด้วยโฉนดที่ดินที่ยึดถือไว้ แต่สัญญาโอนที่ดินตีใช้หนี้ยังไม่เกิด เพราะยังตกลงกันเกี่ยวกับจำนวนเงินที่ต้องชำระเพิ่มไม่ได้ จำเลย (ผู้ให้กู้) จึงไม่มีสิทธิยึดหน่วงโฉนดที่ดิน
8. เมื่อมีหนี้อันเกี่ยวกับคุณประโยชน์เกี่ยวกับทรัพย์สินที่ครองแล้ว ย่อมมีสิทธิยึดหน่วงแม้ทรัพย์นั้นจะเป็นของบุคคลอื่นก็ตาม ดูฎีกาที่ 2157/2530 หรือมีการโอนทรัพย์สินนั้นให้บุคคลอื่นไปแล้ว ผู้รับโอนในฐานะเจ้าของกรรมสิทธิ์จะติดตามเอาทรัพย์สินนั้นคืนได้ต้องชำระค่าซ่อมให้แก่เจ้าหนี้ก่อน ดูฎีกาที่ 1789/2559
8.1 ฎีกาที่ 2157/2530 โจทก์ซื้อผ้ามาจากบริษัท ส. โดยบริษัท ส. ต้องนำผ้าไปว่าจ้างจำเลยย้อมก่อนแล้วจึงส่งมอบแก่โจทก์ และบริษัท ส. จะเป็นผู้ชำระค่าจ้างย้อม ดังนี้ เมื่อไม่มีผู้ใดชำระค่าจ้างย้อมให้จำเลย แม้ว่าผ้าจะเป็นของโจทก์ จำเลยก็ชอบที่จะใช้สิทธิยึดหน่วงผ้าไว้จนกว่าจะได้รับชำระค่าจ้าง โจทก์ไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยให้ส่งมอบผ้าแก่โจทก์โดยที่ยังไม่มีผู้ใดชำระหนี้ค่าย้อมผ้า อันเป็นคุณประโยชน์แก่จำเลยเกี่ยวด้วยทรัพย์สินซึ่งครองนั้น
8.2 ฎีกาที่ 1789/2559 บริษัท อ. ผู้ให้เช่าซื้อยินยอมให้ ล. ผู้เช่าซื้อนำรถยนต์พิพาทไปให้อู่ซ่อมรถในเครือของผู้รับประกันภัยซ่อมแซม เมื่อซ่อมแซมแล้วใช้การไม่ได้ บริษัท อ. ยินยอมให้ ล. นำรถยนต์พิพาทให้จำเลยซ่อมแซม เมื่อจำเลยซ่อมแซมเสร็จแล้ว แต่ยังไม่มีการชำระค่าซ่อม จำเลยย่อมมีสิทธิยึดหน่วงรถยนต์พิพาทไว้จนกว่าจะได้รับชำระค่าซ่อมได้ตาม ป.พ.พ. มาตรา 241 โจทก์ซึ่งรับโอนสิทธิเรียกร้องมาจากบริษัท อ. ซึ่งเป็นเจ้าของรถยนต์พิพาท แม้มีสิทธิติดตามเอารถยนต์พิพาทคืนจากจำเลยได้ก็ต้องชำระค่าซ่อมให้จำเลยก่อน ส่วนโจทก์จะมีสิทธิเรียกร้องให้ ล. รับผิดหรือไม่เพียงใดเป็นเรื่องที่โจทก์อาจว่ากล่าวเอาแก่ ล. ต่างหาก
โจทก์ยังมิได้ชำระค่าซ่อมรถยนต์แก่จำเลย แม้โจทก์จะขาดประโยชน์จากการมิได้ใช้รถยนต์พิพาท แต่จำเลยมีสิทธิยึดหน่วงอยู่ โจทก์ย่อมไม่อาจเรียกให้จำเลยใช้ค่าขาดประโยชน์จากการมิได้ใช้รถยนต์พิพาท
PsthaiLaw.com (091 871 3937) นำเนื้อหาจากหนังสือแพ่งพิสดาร ของอาจารย์วิเชียร ดิเรกอุดมศักดิ์ เรียบเรียงบทความนี้เพื่อเผยแพร่กฎหมายสู่ประชาชน
ติดต่อ ทนายวิเชียร สุภายุทธ น.บ.ท.65 โทร.(081 4559532)
ติดต่อ ทนายนุ้ย สุพรรณี สนมศรี น.บ.ท.71 โทร. (082 5422249)
ติดต่อ ทนายปิยะอัมพร สุกแก้ว โทร. (061 5619514)
ติดต่อ น้าสิด ทนายพงศ์รัตน์ รัตนพงศ์ น.บ.ท. 64 โทร. (091 8713937)
© 2015 All Rights Reserved